अमृतशुद्धीची कथा

ह.भ.प. देवदत्त परुळेकर

समाजप्रबोधनासाठी संतांनी सुंदर कथात्मक आख्यान काव्याचीही रचना केलेली आहे. आबालवृद्धांना कथा ऐकायला आवडते. महत्त्वाची तत्त्वे कथेच्या माध्यमातून सांगितली तर ऐकणार्‍याच्या मनात ठसतात, हे संतांना चांगले माहीत होते. त्यामुळे ज्ञानेश्वर माउलींपासून...

संत आणि अस्पृश्यता निर्मूलन

ह.भ.प. देवदत्त परुळेकर

माणसाने माणसाचे अनेक प्रकारे शोषण केले आहे. शोषणाचा सर्वांत भयानक प्रकार म्हणजे अस्पृश्यता! भारतीय समाजाला लागलेला हा सर्वांत भयानक कलंक. संन्याशाची पोरे म्हणून ज्ञानदेवादी भावंडांच्या पदरी अस्पृश्याचे जिणे जन्मापासूनच आलेले...

जळतील पापे जन्मांतरीची

ह.भ.प. देवदत्त परुळेकर

तुमच्या वाट्याला हे भोग आले याचे कारण तुमचे पूर्वजन्मीचे पाप, असे सर्वसामान्यांना सातत्याने सांगण्यात आले. विशेषत: जन्माधिष्ठित वर्णाश्रमाचे समर्थन करण्यासाठी याचा खुबीने वापर करण्यात आला. तू शूद्र आणि मी ब्राह्मण...

थोर समाज क्रांतिकारक संत शिरोमणी गुरू रविदास

अनिल चव्हाण

२४ फेब्रुवारी संत रविदास जयंती निमित्त विशेष लेख आपल्या देशात संत होऊन गेले. समाजक्रांतिकारकही झाले. काही जण संत असून समाज क्रांतिकारकही होते; ईश्वराची भक्ती करत असतानाच, समाजातल्या दोषांवर, भोंदूगिरीवर, लबाडीवर...

वर्णाश्रमाबद्दल संत काय सांगतात?

ह.भ.प. देवदत्त परुळेकर

वर्णाश्रम ही एक पुरातन वैशिष्ट्यपूर्ण समाजरचना आहे. वर्णाश्रमाबद्दल अनेक समज समज-गैरसमज, वादविवाद आजही होत असतात. संतांची याबाबत काय भूमिका आहे? माझे मित्र कमलाकर देसले यांनी याविषयी एक सुंदर लेख लिहिला...

संन्यास कशाला हवा?

ह.भ.प. देवदत्त परुळेकर

-ह.भ.प.देवदत्त परूळेकर आश्रमव्यवस्था आणि वर्णव्यवस्था ही हिंदू धर्माची दोन वैशिष्ट्ये आहेत. हिंदूंची पारंपरिक समाजरचना म्हणजे वर्णाश्रमव्यवस्था असे म्हटले जाते. हिंदू धर्माला वर्णाश्रम धर्म असेही म्हटले जाते. वर्णव्यवस्थेत व्यक्तीची कर्तव्यकर्मे त्या...

मुक्ति मागे तो करंटा

ह.भ.प. देवदत्त परुळेकर

भारतीयांनी मानलेली धर्म, अर्थ, काम व मोक्ष ही मानवी जीवनाची मूलभूत उद्दिष्टे म्हणजे चार पुरुषार्थ होत. सामान्यतः यज्ञादी शास्त्रविहित कर्मांचे आचरण आणि सत्य, अहिंसा इत्यादींनीयुक्त असे शुद्ध नैतिक वर्तन म्हणजे...

पाप आणि पुण्य

ह.भ.प. देवदत्त परुळेकर

पाप कर्म म्हणजे निषिद्ध कर्म. हिंसा करणे, असत्य बोलणे, चोरी करणे, परस्त्री अगर परपुरुषाबरोबर शारीरिक संबंध ठेवणे, मद्यपान अगर व्यसन करणे, परद्रव्य हरण करणे, अशा अनेक निषिद्ध कर्मांचा संतांनी उल्लेख...

स्वर्गु नरकु या वाटा । चोरांचिया ॥

ह.भ.प. देवदत्त परुळेकर

विवाहप्रसंगी म्हटल्या जाणार्‍या मंगलाष्टकात नद्यांची यादी देणारा ‘गंगा सिंधु सरस्वती च यमुना’ हा श्लोक म्हटला जातो. या यादीमध्ये ‘चर्मण्वती’ या नावाच्या नदीचा उल्लेख आला आहे. भारतीय संस्कृतिकोशात चर्मण्वती या नदीची...

वेद केले फोल

ह.भ.प. देवदत्त परुळेकर

गीता हेच वेदांचे मूळ आहे, या आपल्या सिद्धांताचे स्पष्टीकरण करताना ज्ञानेश्वर माउली पुढे म्हणतात - जें न नशतु स्वरूपें । जयाचा विस्तारु जेथ लपे । तें तयांचें म्हणिपे । बीज...

अंक

लेखक सूची

part: [ 1 ] [ 2 ] [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] [ 6 ] [ 7 ] [ 8 ] [ 9 ] [ 10 ] [ 11 ] [ 12 ] [ 13 ] [ 14 ] [ 15 ] [ 16 ] [ 17 ] [ 18 ] [ 19 ] [ 20 ] [ 21 ] [ 22 ] [ 23 ] [ 24 ] [ 25 ] [ 26 ] [ 27 ] [ 28 ] [ 29 ] [ 30 ] [ 31 ] [ 32 ] [ 33 ] [ 34 ] [ 35 ] [ 36 ] [ 37 ] [ 38 ] [ 39 ] [ 40 ] [ 41 ] [ 42 ] [ 43 ] [ 44 ] [ 45 ] [ 46 ] [ 47 ] [ 48 ] [ 49 ] [ 50 ] [ 51 ] [ 52 ] [ 53 ] [ 54 ] [ 55 ] [ 56 ] [ 57 ] [ 58 ] [ 59 ] [ 60 ] [ 61 ] [ 62 ] [ 63 ] [ 64 ] [ 65 ] [ 66 ] [ 67 ] [ 68 ] [ 69 ] [ 70 ] [ 71 ] [ 72 ] [ 73 ] [ 74 ] [ 75 ] [ 76 ] [ 77 ] [ 78 ] [ 79 ] [ 80 ] [ 81 ] [ 82 ] [ 83 ] [ 84 ] [ 85 ] [ 86 ] [ 87 ] [ 88 ] [ 89 ] [ 90 ] [ 91 ] [ 92 ] [ 93 ] [ 94 ] [ 95 ] [ 96 ] [ 97 ] [ 98 ] [ 99 ] [ 100 ] [ 101 ] [ 102 ] [ 103 ] [ 104 ] [ 105 ] [ 106 ] [ 107 ] [ 108 ] [ 109 ] [ 110 ] [ 111 ] [ 112 ] [ 113 ] [ 114 ] [ 115 ] [ 116 ] [ 117 ] [ 118 ] [ 119 ] [ 120 ] [ 121 ] [ 122 ] [ 123 ] [ 124 ] [ 125 ] [ 126 ] [ 127 ] [ 128 ] [ 129 ] [ 130 ] [ 131 ] [ 132 ] [ 133 ] [ 134 ] [ 135 ] [ 136 ] [ 137 ]